Spis treści:
- Fundacja Batorego i piąta edycja
- Jacek Kołtan i solidarność
- Jan Tokarski i Tocqueville
- Maria Poprzęcka i starość
- Co wynika z tych nominacji
Fundacja Batorego i piąta edycja
Nagroda im. Marcina Króla jest przyznawana za najlepszą polską książkę z dziedziny historii idei, badań nad przyszłością, filozofii, myśli społecznej i politycznej oraz refleksji nad cywilizacją i kulturą. Wyróżnienie ma promować nowe idee, nowe sposoby myślenia i pogłębioną debatę publiczną. Patron nagrody, prof. Marcin Król, był filozofem polityki, historykiem idei i przez 11 lat przewodniczył radzie Fundacji im. Stefana Batorego w Warszawie, aż do śmierci w 2020 roku.
Mapa pokazuje Gdańsk i jego położenie na północy Polski, nad Zatoką Gdańską. To właśnie z tym miastem związane są trzy książki nominowane do Nagrody im. Marcina Króla, ponieważ zostały wydane przez gdańskie oficyny i instytucje. Lokalizacja podkreśla znaczenie Gdańska jako ważnego ośrodka życia intelektualnego, wydawniczego i kulturalnego. Źródło: Google Maps
W tym roku odbywa się piąta edycja konkursu. Nominacje wskazało Grono Nominujące. W jego składzie znaleźli się Edwin Bendyk, Małgorzata Łukasiewicz, Wojciech Przybylski, Michał Sutowski i Karolina Wigura. Kapituła Nagrody wybierze finalistów w dwóch etapach, a piątkę najlepszych tytułów poznamy w kwietniu. Zwycięska książka zostanie ogłoszona 28 maja.
Jacek Kołtan i solidarność
Jedną z gdańskich publikacji jest Solidarność i nowoczesność. Przemiany pojęcia solidarności od rewolucji francuskiej do pokojowej rewolucji 1980 roku Jacka Kołtana. Książkę wydało Wydawnictwo Europejskiego Centrum Solidarności w Gdańsku w 2025 roku. Autor rekonstruuje znaczenia solidarności od końca XVIII wieku do wydarzeń w Polsce w 1980 roku. Pokazuje też, jak ta idea funkcjonowała w życiu politycznym nowoczesności.
W notcie wydawniczej wskazano, że solidarność wyrastała z obietnicy bardziej wolnego i sprawiedliwego świata. Z czasem miała zastępować zasadę każdy za siebie regułą jeden za wszystkich, wszyscy za jednego. W książce pojawiają się ruchy robotnicze epoki przemysłowej, walka o równouprawnienie kobiet, rozwój spółdzielczości i solidaryzmu oraz ideologiczne nadużycia idei solidarności w totalitaryzmach i autorytaryzmach XX wieku. Publikacja przedstawia solidarność jako odrębną perspektywę etyczną i społeczną, a nie tylko hasło historyczne.
- Autor książki to Jacek Kołtan
- Miejscem wydania jest Gdańsk
- Rok wydania to 2025
Jan Tokarski i Tocqueville
Drugim nominowanym tytułem z Gdańska jest Tocqueville. Biografia myśli Jana Tokarskiego. Książka ukazała się nakładem Stowarzyszenia Kulturalno-Edukacyjnego Kolegium Gdańskie oraz Biblioteki Przeglądu Politycznego w 2025 roku. Autor opisuje Alexisa de Tocqueville’a jako myśliciela, dla którego polityka nie była chłodnym badaniem, lecz częścią poszukiwania lepszych form ludzkiego życia. W takim ujęciu nie da się mówić o tyranii bez jej oceny, ani o wolności bez odniesienia do wspólnoty obywateli.
W opisie książki ważne miejsce zajmuje przekonanie, że polityka rozgrywa się przede wszystkim pomiędzy ludźmi. Dlatego centralne staje się nie pytanie o to, kto rządzi, lecz o to, w jaki sposób ludzie odnoszą się do siebie i jaki układ społeczny tworzą. Według tej interpretacji epoka demokratyczna przyniosła odejście od osi pionowej na rzecz osi poziomej, a więc zmianę zasad organizujących relacje społeczne. Ta myśl stanowi rdzeń książki Jana Tokarskiego.
Maria Poprzęcka i starość
Trzecia gdańska nominacja przypadła książce Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i znikaniu Marii Poprzęckiej. Tytuł wydało w 2025 roku Wydawnictwo słowo obraz terytoria. Autorka podejmuje temat starości jako doświadczenia powszechnego, ale jednocześnie osobistego i niepowtarzalnego. Pisze o niej jako o kondycji, która dotyczy każdego człowieka inaczej.
Ten krótki film nawiązuje do książki Marii Poprzęckiej, jednej z trzech gdańskich publikacji nominowanych do Nagrody im. Marcina Króla. Materiał w zwięzłej formie przybliża temat sztuki, starości i znikania, dzięki czemu dobrze uzupełnia artykuł i rozszerza jeden z jego najważniejszych wątków. To dobre, szybkie wprowadzenie dla czytelników, którzy chcą zobaczyć, wokół jakich idei koncentruje się ta nominowana książka.
Według zapowiedzi książka nie jest ani jedną opowieścią o starości, ani zbiorem klasycznych studiów przypadku. To zbiór niespójnych tekstów, które mają charakter dotknięć i odbić tej kondycji. Między skrajnymi reakcjami na starość mieszczą się indywidualne wybory, wyparcia i taktyki. Maria Poprzęcka pokazuje starość jako doświadczenie własne, nieuchronne i odmienne dla każdego człowieka.
Co wynika z tych nominacji
Trzy nominacje dla książek wydanych w Gdańsku są jednym z wyraźnych akcentów tegorocznej listy ogłoszonej przez Fundację Batorego. To wynik zauważalny także liczbowo, bo dotyczy ponad 10 procent wszystkich 28 nominowanych tytułów. Każda z tych książek podejmuje inny temat. Jedna dotyczy przemian idei solidarności. Druga skupia się na myśli Alexisa de Tocqueville’a. Trzecia opisuje sztukę, starość i znikanie.
Dalszy etap konkursu rozstrzygnie, które publikacje trafią do finałowej piątki. Rozstrzygnięcie zaplanowano na kwiecień i 28 maja. Już sama obecność trzech gdańskich tytułów wśród nominowanych pokazuje mocną pozycję lokalnych wydawców w debacie o ideach, polityce, kulturze i współczesności.
źródło: gdansk